Autonomiczne systemy bezzałogowe – przyszłość wojska i cywilnych sektorów jednocześnie

Pokaż opcje odtwarzania

Data publikacji: 1 października 2025

Badania Agencji UE ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) dotyczące postaw społecznych wobec dronów i miejskiej mobilności powietrznej pokazują, że Europejczycy są wstępnie otwarci na autonomiczne systemy bezzałogowe, pod warunkiem spełnienia rygorystycznych norm bezpieczeństwa, ochrony środowiska i zapewnienia cyberodporności. Największą akceptację zyskują zastosowania w interesie publicznym – od misji ratowniczych i transportu medycznego, po poprawę łączności na obszarach peryferyjnych. Te oczekiwania społeczne wpisują się w szerszy proces rozwoju technologii, które jeszcze niedawno były domeną science fiction, a dziś staje się elementem zarówno struktur wojskowych, jak i cywilnych. Drony rozpoznawcze, autonomiczne pojazdy logistyczne czy roboty wspierające ratowników zwiastują głębokie zmiany technologiczne i społeczne, oferując obietnicę większej efektywności i bezpieczeństwa, ale też prowokując pytania o etykę, ramy prawne i zakres kontroli nad coraz bardziej samodzielną sztuczną inteligencją.

Autonomia jako siła napędowa zmian

Mówiąc o systemach bezzałogowych, należy precyzyjnie odróżnić urządzenia zdalnie sterowane od w pełni autonomicznych. Te pierwsze są jedynie przedłużeniem woli operatora, który w czasie rzeczywistym kontroluje każdy ich ruch. Autonomia natomiast oznacza zdolność maszyny do samodzielnego postrzegania otoczenia, analizowania sytuacji i podejmowania decyzji w celu realizacji wyznaczonego zadania bez ciągłej ingerencji człowieka. Umożliwia to między innymi zaawansowana sztuczna inteligencja, a w szczególności algorytmy uczenia maszynowego, które pozwalają systemom na adaptację do zmieniających się warunków i wyciąganie wniosków z wcześniejszych doświadczeń. Przejście od zdalnego sterowania do autonomii otwiera zupełnie nowe możliwości operacyjne.

Systemy autonomiczne potrafią działać szybciej niż ludzie, przetwarzając ogromne ilości danych w ułamku sekundy – przewaga ta może przesądzać o skuteczności w sytuacjach kryzysowych czy na polu walki. Równocześnie ograniczają ryzyko, przejmując na siebie najbardziej niebezpieczne zadania, czyli rozpoznanie skażonego terenu, neutralizację ładunków wybuchowych czy operacje w trudnodostępnych miejscach. W szerszej perspektywie ich masowe wdrożenie zapowiada także wymierne korzyści ekonomiczne – od usprawnienia logistyki i obniżenia kosztów pracy po większą precyzję w rolnictwie, transporcie czy inspekcji infrastruktury. Coraz częściej więc autonomia wychodzi poza kontekst militarny i staje się narzędziem ułatwiającym funkcjonowanie gospodarki i codziennego życia.

Nowa era – nie tylko na polu walki

Autonomiczne systemy bezzałogowe coraz częściej postrzegane są jako czynnik, który w istotny sposób przekształca współczesne siły zbrojne. Ich zastosowanie wykracza dziś daleko poza proste zadania obserwacyjne, obejmując zarówno rozpoznanie i wywiad, jak również logistykę, transport czy działania bojowe. Bezzałogowe statki powietrzne, pojazdy lądowe oraz jednostki morskie zmieniają sposób prowadzenia operacji, ponieważ zapewniają dowódcom stały dopływ informacji o ruchach przeciwnika, umożliwiają precyzyjne uderzenia przy ograniczonych stratach, a także pozwalają bezpiecznie zaopatrywać oddziały na froncie. Połączenie większej skuteczności i szerszego zasięgu operacji z minimalizacją zagrożenia dla żołnierzy sprawia, że inwestycje w technologie autonomiczne stały się priorytetem armii na całym świecie.

Choć potrzeby obronności pozostają główną siłą napędową rozwoju takich systemów, coraz częściej znajdują one zastosowanie w sektorze cywilnym. W tej przestrzeni doświadczenia militarne splatają się z oczekiwaniami rynku, tworząc fundament dla innowacji o podwójnym charakterze. Rozwiązania projektowane z myślą o bezpieczeństwie narodowym zaczynają wspierać akcje ratownicze, transport medyczny, inspekcję infrastruktury czy rolnictwo precyzyjne. W ten sposób autonomia wychodzi poza obszar armii i staje się narzędziem, które stopniowo zmienia funkcjonowanie gospodarki oraz codziennego życia.

Zastosowania wojskowe i cywilne

Niewiele technologii może pochwalić się tak szerokim zakresem zastosowań jak systemy autonomiczne, których potencjał dostrzegają zarówno armie, jak i sektor cywilny. W kontekście wojskowym drony są nieocenione w prowadzeniu długotrwałego rozpoznania w misjach ISR (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance), czyli rozpoznaniu, obserwacji i analizie działań przeciwnika. Wspierają identyfikację celów oraz ocenę skutków uderzeń, a ich lądowe odpowiedniki transportują amunicję i zaopatrzenie w strefach podwyższonego ryzyka, przejmując zadania logistyczne, patrolowe czy inżynieryjne. Ponadto wykorzystywane są autonomiczne jednostki morskie, które prowadzą rozpoznanie na akwenach, wykrywają miny i chronią szlaki komunikacyjne, odciążając załogi okrętów.

W sektorze cywilnym te same technologie znajdują zupełnie nowe role:

• Służby ratownicze wykorzystują drony wyposażone w kamery termowizyjne do poszukiwania zaginionych osób w trudnym terenie lub do oceny skali zniszczeń po klęskach żywiołowych.
• Bezpieczeństwo publiczne korzysta z systemów autonomicznych do monitorowania dużych zgromadzeń i patrolowania granic.
• Branża transportowa i logistyczna testuje autonomiczne ciężarówki i drony dostawcze, które mogą w przyszłości zrewolucjonizować łańcuchy dostaw.
• W rolnictwie precyzyjnym bezzałogowce analizują stan upraw, umożliwiając optymalne nawożenie i opryski, co przekłada się na większe plony i mniejsze zużycie środków chemicznych.
• Ochrona środowiska wspiera się dronami w monitorowaniu populacji dzikich zwierząt, mapowaniu zmian w ekosystemach oraz wykrywaniu nielegalnych wycinek lasów czy zanieczyszczeń wód.

Podwójne zastosowanie – wspólny rynek innowacji

Zacieranie się granicy między technologiami wojskowymi a cywilnymi to jeden z najciekawszych aspektów rozwoju systemów autonomicznych. Mamy tu do czynienia z tzw. produktami podwójnego zastosowania (ang. dual use), dzięki którym rozwiązania opracowane w jednym sektorze szybko znajdują praktyczne zastosowanie w drugim – i odwrotnie. Systemy nawigacji, czujniki optoelektroniczne czy algorytmy analizy obrazu, początkowo rozwijane na potrzeby wojska, dziś są standardem w komercyjnych dronach. Z drugiej strony, innowacje z rynku cywilnego coraz częściej inspirują siły zbrojne. Technologie dronowe wykorzystywane w rolnictwie precyzyjnym czy w logistyce opartej na współdzieleniu zasobów mogą stać się punktem odniesienia dla nowych modeli zarządzania potencjałem obronnym. Dobrym przykładem jest platforma Agrosharing, która pokazuje, że efektywne zarządzanie technologią i dostępem do niej może być fundamentem innowacyjnych rozwiązań również w kontekście bezpieczeństwa państwa.

Wspólne dla obu sektorów pozostają także wyzwania, które ujawniają, jak blisko siebie znajdują się dziś światy cywilny i militarny. Kwestie cyberbezpieczeństwa są tak samo istotne przy ochronie wojskowej sieci dronów, jak i przy zabezpieczaniu cywilnej floty autonomicznych pojazdów dostawczych przed wrogim przejęciem. Podobnie, rozwój spójnych i przejrzystych ram prawnych regulujących operowanie systemów autonomicznych w przestrzeni publicznej staje się zadaniem wymagającym ścisłej współpracy między legislatorami, wojskiem a przemysłem cywilnym. To właśnie w tej sferze – pomiędzy ochroną a innowacją – rozstrzyga się przyszłość technologii, które coraz trudniej zaszufladkować jako jednoznacznie wojskowe bądź cywilne.

Autonomia a odpowiedzialność, czyli trudne pytania etyczne

Wprowadzanie na szeroką skalę autonomicznych systemów bezzałogowych rodzi szereg poważnych wyzwań natury etycznej, prawnej i społecznej. Jednym z najtrudniejszych pytań jest kwestia odpowiedzialności za decyzje podejmowane przez maszyny, zwłaszcza te ostateczne, jak w przypadku w pełni autonomicznych systemów uzbrojenia. Kto ponosi konsekwencje błędu algorytmu, jeśli doprowadzi on do tragedii wśród ludności cywilnej – programista, dowódca, a może producent? Twórca oprogramowania mógłby twierdzić, że działał zgodnie ze specyfikacją produktu, dowódca – że nie miał pełnej kontroli nad maszyną, a producent – że dostarczył narzędzie, którego sposób użycia nie zależał od niego. Próba pociągnięcia którejkolwiek ze stron do odpowiedzialności natychmiast otwiera pole do sporów prawnych i moralnych.

Nic więc dziwnego, że temat budzi ogromne emocje i jest przedmiotem gorących debat na forach międzynarodowych. Szczególnie mocny sprzeciw wywołują wojskowe zastosowania pełnej autonomii. Według globalnego sondażu Ipsos aż trzech na pięciu respondentów sprzeciwia się broni, która samodzielnie wybiera i atakuje cele bez ingerencji człowieka. To pokazuje, jak głęboko podzielona jest opinia publiczna i gdzie przebiega główna linia sporu.

Nie mniej palącym wyzwaniem jest kwestia bezpieczeństwa. Autonomiczne systemy, jak każda technologia sieciowa, narażone są na cyberataki. W niepowołanych rękach – terrorystów czy wrogich państw – mogłyby stać się narzędziem o katastrofalnych skutkach. W tle pojawia się też widmo nowego, kosztownego wyścigu zbrojeń, tym razem napędzanego sztuczną inteligencją. To wszystko sprawia, że coraz pilniejsze staje się wypracowanie międzynarodowych reguł i norm, które nie tylko uporządkują rozwój tej technologii, ale też uchronią świat przed destabilizacją.

Człowiek w erze autonomii – nowe kompetencje i zawody

Mimo licznych wyzwań, perspektywy związane z rozwojem systemów autonomicznych otwierają nowe możliwości i prowadzą do redefinicji roli człowieka w zautomatyzowanym świecie. Skoro drony i inne systemy bezzałogowe tak gruntownie rewolucjonizują wiele obszarów, w tym wojsko, w najbliższej przyszłości może okazać się, że specjaliści od ich obsługi staną się jednymi z najbardziej poszukiwanych i cenionych ekspertów. Już dziś w siłach zbrojnych na całym świecie rośnie zapotrzebowanie na operatorów bezzałogowych statków powietrznych, analityków danych wywiadowczych pozyskiwanych z sensorów czy techników odpowiedzialnych za utrzymanie zaawansowanych maszyn. Ich zadania dalekie są od rutynowej obsługi sprzętu — wymagają chłodnej kalkulacji, strategicznego spojrzenia i odporności na presję, połączonych ze świadomością, że decyzja podjęta w kilka sekund może mieć konsekwencje nie do odwrócenia.

Podobne tendencje coraz wyraźniej widać także w sektorze cywilnym. Na rynku pracy pojawiają się profesje, które jeszcze niedawno brzmiały jak futurystyczne wizje: menedżerowie flot autonomicznych pojazdów dostawczych, specjaliści rolnictwa precyzyjnego analizujący dane z dronów czy inspektorzy infrastruktury krytycznej korzystający z automatycznych platform. To zawody wymagające nowych umiejętności i otwierające przed pracownikami szansę na realny udział w rozwoju przełomowych technologii. Autonomia nie eliminuje miejsc pracy – przeciwnie, staje się źródłem nowych ścieżek kariery i specjalizacji, które jeszcze dekadę temu trudno było sobie wyobrazić.

Rewolucja, którą musimy mądrze poprowadzić

Autonomiczne systemy bezzałogowe coraz silniej kształtują wojsko, gospodarkę i życie codzienne. Łączą w sobie wizję większej wydajności, bezpieczeństwa i zupełnie nowych zastosowań, ale równocześnie rodzą pytania o etykę, kontrolę i odpowiedzialność. Kwestie etycznej odpowiedzialności maszyn, ryzyko niekontrolowanego wyścigu zbrojeń, podatność na cyberataki oraz obawy społeczne związane z utratą kontroli i dehumanizacją procesów decyzyjnych wymagają głębokiej refleksji i stworzenia solidnych ram regulacyjnych. To, czy rozwój technologiczny stanie się szansą czy zagrożeniem, zależy od tego, jak sprawnie wypracujemy zasady regulujące ich wykorzystanie. To kwestia niezwykle ważna, ponieważ decyzje podjęte dziś określą, czy autonomia będzie narzędziem wspierającym człowieka, czy też źródłem nowych napięć i ryzyk.

Źródła:

• https://agrosharing.pl/
• Study on the societal acceptance of Urban Air Mobility in Europe – Agencja UE ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA)
• Produkt podwójnego zastosowania – Wikipedia, wolna encyklopedia
• NATO – Topic: Joint Intelligence, Surveillance and Reconnaissance
• Poll Shows Strong Opposition to ‘Killer Robots’ | Human Rights Watch
• ICRC Position on Autonomous Weapon Systems

Artykuł przygotowany we współpracy z partnerem serwisu.

Autor: Joanna Ważny

Godziny otwarcia rektoratu:

poniedziałek-czwartek 08.00-15.30
piątek 08.00-14.00